Terminacja ciąży w Polsce


Skoro jesteś na tej stronie, prawdopodobnie znalazłaś się w bardzo trudnej sytuacji. Przerwanie ciąży (inaczej: terminacja ciąży lub aborcja) to dla wielu osób jedna z najcięższych życiowych decyzji. Są jednak przypadki, kiedy taka decyzja staje się dla kobiety lub pary koniecznością. Strona powstała we współpracy z Federacją na Rzecz Praw Kobiet oraz z osobami, które legalnie dokonały przerwania ciąży. Jej celem jest przybliżenie trzech sytuacji, w których polskie prawo dopuszcza taki zabieg oraz procedur, które się z nim wiążą.

00
 

Przypadek 1

ZAGROŻENIE DLA ZDROWIA LUB ŻYCIA KOBIETY CIĘŻARNEJ


Sytuacja, w której ze względu na stan zdrowia kobiety ciąża stanowi dla niej zagrożenie. To znaczy, że albo wpływa na jej zdrowie w taki sposób, że nie może ona podjąć lub kontynuować leczenia i w związku z tym jej stan może się pogorszyć albo, gdy to ciąża wywołuje ryzyko dla jej zdrowia lub życia,x` które wcześniej nie istniało. Sytuacja ta może dotyczyć każdej sfery zdrowia. Nie istnieje lista chorób ani „wskazań” do przerwania ciąży. Orzekane jest to w odniesieniu do indywidualnych przypadków. Najczęściej pacjentka wie o tym zagrożeniu poprzez: doświadczenie poprzedniej ciąży, specyfikę swojego stanu zdrowia, informację ustną od lekarza. Prawo do przerwania ciąży w tym przypadku przysługuje bez limitów czasowych. Oznacza to, że w sytuacji, gdy ciąża jest dla kobiety niebezpieczna można ją przerwać do końca jej trwania.

DOWIEDZ SIĘ WIĘCEJ   wiecej

Przypadek 2

CIĘŻKA I NIEODWRACALNA WADA PŁODU LUB NIEULECZALNA CHOROBA ZAGRAŻAJĄCA JEGO ŻYCIU


Sytuacja, w której badania prenatalne lub inne przesłanki medyczne wskazują na duże prawdopodobieństwo tego, że płód obarczony jest wadą lub chorobą. Musi to jednak być wada ciężka i nieodwracalna. Choroba zaś musi być nieuleczalna i zagrażająca życiu płodu. Wiedza o występowaniu wady najczęściej wynika z dokładnej diagnostyki przeprowadzonej w czasie ciąży, czasem związanej także z doświadczeniem poprzedniej ciąży. Nie istnieje lista wad i chorób, których występowanie uprawnia do przerwania ciąży. Prawo do przerwania ciąży w tym przypadku przysługuje do momentu osiągnięcia przez płód zdolności do samodzielnego życia poza organizmem kobiety. Oznacza to, że w sytuacji, gdy ciąża jest na etapie 22-24 tygodnia mogą zostać zlecone dodatkowe badania mające na celu ustalenie, czy ta zdolność nastąpiła.

DOWIEDZ SIĘ WIĘCEJ   wiecej

Przypadek 3

CIĄŻA POCHODZĄCA Z CZYNU ZABRONIONEGO


Sytuacja, w której doszło do czynu opisanego w Kodeksie karnym, np. zgwałcenia lub innego wymuszenia stosunku seksualnego, relacji seksualnych z osobą poniżej 15. roku życia czy stosunku kazirodczego i w wyniku tego czynu doszło do ciąży. Nie ma znaczenia, czy sprawca poniesie odpowiedzialność karną (np. czy zostanie mu udowodniona wina albo czy nie jest za młody na to, aby odpowiadać za ten czyn). Ważne jest to, że doszło do czynu, który jest zabroniony oraz że w wyniku tego czynu doszło do ciąży. Nie musi istnieć pewność dotycząca tego, że ciąża pochodzi z czynu zabronionego, wystarczy uzasadnione podejrzenie. Prawo do przerwania ciąży w tym przypadku przysługuje do 12. tygodnia jej trwania.

DOWIEDZ SIĘ WIĘCEJ   wiecej
01

ZAGROŻENIE DLA ZDROWIA LUB ŻYCIA KOBIETY CIĘŻARNEJ

DROGA POSTĘPOWANIA


W celu przerwania ciąży istnieje konieczność posiadania orzeczenia lekarskiego o występowaniu zagrożenia. Może to być także adnotacja w dokumentacji medycznej. Istotne jest, aby w orzeczeniu/dokumentacji było wyraźne stwierdzenie, że to ciąża powoduje zagrożenie dla zdrowia i życia.

MAM ORZECZENIE – CO DALEJ?   wiecej

Uwaga! Może się zdarzyć, że:

1. Lekarz odmawia wystawienia orzeczenia na piśmie

Jeśli lekarz odmawia wystawienia orzeczenia na piśmie można: - złożyć formalny wniosek pisemny do ordynatora oddziału/dyrektora szpitala o to, aby takie orzeczenie zostało wydane lub treść informacji ustnej została odnotowana w dokumentacji medycznej - zgłosić u Rzecznika Praw Pacjenta naruszenie prawa do dokumentacji medycznej oraz prawa do sprzeciwu (dlatego, że w związku z brakiem orzeczenia nie można się odwołać od jego treści), infolinia RPP pod numerem 800 190 590, czynna od poniedziałku do piątku w godzinach 9-21 - udać się do innego lekarza specjalisty w danej dziedzinie

2. Lekarz wystawia orzeczenie stwierdzające BRAK zagrożenia

Jeśli pacjentka nie zgadza się z treścią orzeczenia, może złożyć wniosek o konsultację z innym lekarzem bądź o zorganizowanie konsylium lekarskiego.
Jeśli w wyniku tego działania stwierdzone zostaje, że ciąża stanowi zagrożenie dla jej zdrowia/życia - próbować uzyskać orzeczenie u innego lekarza - wnieść sprzeciw do Rzecznika Praw Pacjenta, który powoła Komisję Lekarską (sprzeciw można złożyć również bez powoływania konsylium)

02

CIĘŻKA I NIEODWRACALNA WADA PŁODU LUB NIEULECZALNA CHOROBA ZAGRAŻAJĄCA JEGO ŻYCIU

DROGA POSTĘPOWANIA


W celu przerwania ciąży istnieje konieczność posiadania orzeczenia lekarskiego o występowaniu upośledzenia lub choroby płodu. Może ono również stanowić element opisu wyniku badania. Z punktu widzenia ochrony przed nadużyciami warto, aby w orzeczeniu było wprost stwierdzone, że upośledzenie jest ciężkie i nieodwracalne lub choroba nieuleczalna i zagrażająca życiu (są to określenia ustawowe określające przesłanki dopuszczalności aborcji).

MAM ORZECZENIE – CO DALEJ?   wiecej
1. Lekarz odmawia wystawienia orzeczenia na piśmie

Jeśli lekarz odmawia wystawienia orzeczenia na piśmie można: - złożyć formalny wniosek pisemny do ordynatora oddziału/dyrektora szpitala o to, aby takie orzeczenie zostało wydane lub treść informacji ustnej została odnotowana w dokumentacji medycznej - zgłosić u Rzecznika Praw Pacjenta naruszenie prawa do dokumentacji medycznej oraz prawa do sprzeciwu (dlatego, że w związku z brakiem orzeczenia nie można się odwołać od jego treści), infolinia RPP pod numerem 800 190 590, czynna od poniedziałku do piątku w godzinach 9-21

2. W orzeczeniu nie jest stwierdzone, że wada jest ciężka i nieodwracalna lub choroba nieuleczalna i zagrażająca życiu

Jeśli orzeczenie nie używa określeń z ustawy, można: - próbować mimo to uzyskać świadczenie przerwania ciąży - próbować uzyskać orzeczenie u innego lekarza - wnieść sprzeciw do Rzecznika Praw Pacjenta, który powoła Komisję Lekarską

03

CIĄŻA POCHODZĄCA Z CZYNU ZABRONIONEGO

DROGA POSTĘPOWANIA


W celu przerwania ciąży istnieje konieczność posiadania zaświadczenia od prokuratora, w którym jest stwierdzone wysokie prawdopodobieństwo, że ciąża pochodzi z czynu zabronionego.

MAM ZAŚWIADCZENIE – CO DALEJ?   wiecej
04

PROCEDURY W SZPITALU


Na podstawie opisanego wyżej orzeczenia od lekarza, masz prawo do świadczenia w postaci przerwania ciąży – należy udać się do dowolnego szpitala z oddziałem ginekologiczno-położniczym. W przypadku zaświadczenia od prokuratora o ciąży pochodzącej z czynu zabronionego, możesz również udać się  do prywatnej placówki medycznej, która ma odpowiednie zaplecze do przeprowadzenia zabiegu. Nie istnieje żadna odgórna procedura, według której szpitale mają postępować. W wielu szpitalach nie istnieje również jasna, pisemna procedura, z którą pacjentka może się zapoznać. Warto udać się od razu do ordynatora oddziału w celu ustalenia wszystkich kwestii związanych z przeprowadzeniem zabiegu, w tym daty oraz zespołu, który go przeprowadzi. Zabiegu nie może wykonać lekarz, który stwierdził występowanie zagrożenia dla życia lub zdrowia kobiety albo wadę płodu. Jedyny przypadek, w którym zabieg może wykonać ten sam lekarz, który stwierdza te okoliczności stanowi sytuacja, gdy kobiecie grozi bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia i istnieje konieczność natychmiastowego wykonania zabiegu. Mimo, że przerwanie ciąży jest świadczeniem zdrowotnym finansowanym ze środków publicznych i większość placówek z oddziałami ginekologiczno-położniczymi ma odpowiednie kontrakty z Narodowym Funduszem Zdrowia, aby te zabiegi przeprowadzać, pacjentka może napotkać na pewne przeszkody na drodze do uzyskania tego zabiegu:

1. Lekarz kwestionuje orzeczenie lekarskie lub zaświadczenie prokuratora

Lekarz nie ma prawa kwestionować treści orzeczenia. Jeśli odmawia przeprowadzenia zabiegu musi swoją decyzję odnotować w dokumentacji medycznej lub wydać ją na piśmie.

2. Lekarz powołuje się na klauzulę sumienia

Jeśli lekarz korzysta ze sprzeciwu sumienia powinien odnotować to w dokumentacji medycznej oraz poinformować swojego przełożonego. Jeśli placówka ma podpisany kontakt z NFZ należy u dyrektora placówki domagać się przeprowadzenia zabiegu oraz zgłosić do NFZ, jeśli kontrakt nie jest wykonywany. Należy też zgłosić do Rzecznika Praw Pacjenta naruszenie prawa do świadczeń zdrowotnych i wnioskować o interwencję, infolinia RPP pod numerem 800 190 590, czynna od poniedziałku do piątku w godzinach 9-21.

3. Lekarz stwierdza przeciwskazania medyczne do wykonania zabiegu

Może się okazać, że sam zabieg – podanie środków farmakologicznych lub interwencja chirurgiczna – mogą nie być wskazane ze względu na stan zdrowia pacjentki. Jednak, jeśli istnieje podejrzenie, że lekarz wprowadza pacjentkę w błąd, można: - złożyć wniosek o konsultację z innym lekarzem bądź o zorganizowanie konsylium lekarskiego - żądać opinii o niebezpieczeństwie zabiegu i złożyć sprzeciw do Rzecznika Praw Pacjenta, który powoła Komisję Lekarską (sprzeciw można złożyć również bez powoływania konsylium)

4. Lekarz zaleca dodatkowe badania

Dodatkowe badania mogą być uzasadnione, ale mogą być też zlecane, żeby przedłużyć czas oczekiwania na zabieg i uniemożliwić jego wykonanie. Zawsze należy domagać się informacji o celu przeprowadzania dodatkowych badań. Jeśli pacjentka obawia się, że celem tych działań jest opóźnianie decyzji, może zgłosić do Rzecznika Praw Pacjenta naruszenie prawa do świadczeń zdrowotnych i wnioskować o interwencję, infolinia RPP pod numerem 800 190 590, czynna od poniedziałku do piątku w godzinach 9-21.

05

JAK ODBYWA SIĘ ZABIEG


Znajdziesz tu tylko ogólne informacje oraz zalecenia skonsultowane z ginekolożką. Każdy przypadek jest traktowany indywidualnie i masz prawo do dokładnej informacji na temat możliwych opcji, związanego z nimi ryzyka i korzyści zdrowotnych. Zabiegi terminacji różnią się w zależności od zaawansowania ciąży, a procedury medyczne i opieka nad pacjentką mogą się różnić pomiędzy ośrodkami, które je przeprowadzają.

I TRYMESTR

1. Metoda farmakologiczna czyli wywołanie poronienia za pomocą tabletek

Lekarz lub lekarka wykonuje USG. Na tej podstawie ocenia wielkość pęcherzyka ciążowego i decyduje czy terminacja metodą farmakologiczną będzie w danym przypadku możliwa i bezpieczna. Pacjentka otrzymuje dopochwowo i/lub doustnie odpowiednią dawkę (lub dawki) mizoprostolu, który po pewnym czasie (od kilku godzin do nawet kilku dni) wywołuje skurcze macicy, stopniowe skracanie i rozpulchnianie się szyjki macicy, skutkiem czego dochodzi do poronienia. Wykonywane jest USG kontrolne, a w uzasadnionych przypadkach może być dodatkowo konieczne przeprowadzenie zabiegu wyłyżeczkowania jamy macicy. Kobieta pozostaje w tym czasie w szpitalu. Jeśli poronienie jest kompletne, pacjentka może wrócić do domu po kilkunastu godzinach obserwacji. Krwawienie i plamienia z dróg rodnych mogą się jeszcze utrzymywać przez kilka – kilkanaście dni. Po około 7 dniach należy wykonać kontrolne oznaczenie beta-HCG z krwi pacjentki i badanie USG metodą przezpochwową. Wskazana jest także wizyta u lekarza ginekologa.

2. Wyłyżeczkowanie jamy macicy

Początkowo pacjentka otrzymuje dopochwowo i/lub doustnie tabletki, które mają doprowadzić do farmakologicznej indukcji poronienia. Szczególnie w przypadku kobiet, które nigdy nie rodziły, może to trwać długo, nawet 2-3 doby. W tym czasie kobieta powinna stosować dietę lekkostrawną, niekiedy zostanie poproszona o niespożywanie posiłków - w razie potrzeby podawane są kroplówki.

Zabieg wyłyżeczkowania jamy macicy po poronieniu wykonuje się w krótkotrwałym znieczuleniu dożylnym (nie jest to to samo co znieczulenie ogólne, które wymaga intubacji). Pacjentka w trakcie zabiegu śpi, nie odczuwa bólu ani innych nieprzyjemnych dolegliwości. Procedura trwa zazwyczaj 15-20 min. Po zabiegu pacjentka przez ok. 2h pozostaje w sali monitorowanej pod ścisłą obserwacją, a następnie j est przewożona do swojej sali. Następnego dnia, po badaniu ginekologicznym i wykonaniu kontrolnego USG pacjentka może wrócić do domu. Przez około tydzień mogą występować krwawienia i plamienia z dróg rodnych. Przy wypisie pacjentka otrzyma wskazówki dotyczące kontrolnej wizyty u lekarza ginekologa. Oznaczenie beta-HCG i badanie USG metodą przezpochwową jest wskazane po około 7 dniach.

II TRYMESTR

W drugim trymestrze, wraz z zaawansowaniem wieku ciążowego spada skuteczność stosowania wyłącznie farmakologicznej indukcji poronienia – konieczne jest wykonanie zabiegu wyłyżeczkowania jamy macicy, ponieważ istnieje zbyt duże prawdopodobieństwo pozostania w jamie macicy po poronieniu resztek popłodu. Taka sytuacja obarczona jest ryzykiem nadmiernego krwawienia i zakażenia w obrębie dróg rodnych, które może stanowić zagrożenie dla życia pacjentki. Pacjentka po przyjęciu do szpitala po dokładnym badaniu ginekologicznym ma podane dopochwowo leki stymulujące skurcze macicy, mające na celu wywołanie poronienia. Następnie zgodnie z opisem powyżej wykonywany jest zabieg. Podczas pobytu w szpitalu pacjentka ma nieograniczony dostęp do leków przeciwbólowych doustnych i/lub dożylnych dawkowanych według zaleceń lekarskich. Zabieg przeprowadzany jest w krótkotrwałym znieczuleniu dożylnym w asyście lekarza anestezjologa, pod ścisłą obserwacją.

Konsultacja ginekologiczna: lek. Anna Pękalak-Czernek

06

PO ZABIEGU


Czas dochodzenia do siebie zarówno pod względem fizycznym, jak i emocjonalnym to kwestia indywidualna. Możesz czuć się osłabiona i powinnaś prowadzić oszczędny tryb życia przez przynajmniej kilka dni. W tym czasie nie powinnaś podnosić ciężkich przedmiotów, korzystać z basenu i sauny.

Zarodek lub płód powinien zostać zbadany histopatologicznie. Bez względu na wiek ciąży, masz prawo do jego pochówku. Od strony formalnej do świadczeń związanych z pochówkiem (urlop, zasiłek) konieczne jest ustalenie płci płodu. Na wczesnym etapie ciąży jest to możliwe wyłącznie za pomocą badania genetycznego, które wykonuje się odpłatnie na życzenie pacjentki.

Każda kobieta lub para inaczej przeżywa przerwanie ciąży. U niektórych osób dominuje poczucie ulgi, u innych – bólu i żałoby. Ważne, abyś pamiętała, że masz prawo do każdej z tych emocji. W trudnych chwilach pomóc może wsparcie bliskich, ale również profesjonalna opieka psychologiczna.

POWIKŁANIA – KIEDY ZGŁOSIĆ SIĘ DO SZPITALA

Jeśli po wypisie ze szpitala pojawi się gorączka (powyżej 38 stopni) lub silne krwawienie (duża podpaska całkowicie przesiąknięta krwią w ciągu godziny), należy niezwłocznie zgłosić się do szpitala. Uwaga! Zalecane jest aby zgłosić się do tej samej placówki, w której wykonywany był zabieg ze względu na ciągłość opieki i dokumentacji medycznej.

POWRÓT PŁODNOŚCI

Należy przyjąć, że po zabiegu terminacji płodność wraca od razu. Lekarz lub lekarka powinna udzielić wskazówek, kiedy najwcześniej będziesz mogła podjąć starania o kolejną ciążę. Odradza się podejmowanie współżycia bez zabezpieczenia przed wystąpieniem pierwszej miesiączki. Trudno określić, kiedy ona wystąpi. Zależy to od tego, jak zaawansowana była ciąża i od czynników indywidualnych. Zazwyczaj wskazane jest odczekać 2-3 cykle przed podjęciem starań.

07

KONTAKT


Przypominamy, że nawet w sytuacji wystąpienia przesłanek dopuszczalności aborcji, kobieta ma prawo zdecydować o kontynuacji ciąży. Powyższa instrukcja przeznaczona jest dla kobiet, które zdecydowały, że chcą przerwać ciążę. Na każdym etapie możliwa jest konsultacja prawna z Federacją na rzecz Kobiet i Planowania Rodziny. Aktualny rozkład dyżurów prawnych telefonu zaufania znajduje się tutaj. Pytania można również kierować pod adres prawniczka@federa.org.pl . Federacja zapewnia wsparcie prawne zarówno na poziomie wczesnej interwencji, jak i ewentualnego postępowania przed odpowiednimi instytucjami.